İŞ KAZASI NEDİR? KAZA MEYDANA GELDİKTEN SONRA NELER YAPILMALIDIR?

İŞ KAZASI NEDİR VE KAZA MEYDANA GELDİKTEN SONRA NELER YAPILMALIDIR

            Bilindiği üzere ülkemiz ölümlü iş kazalarında dünyada üçüncü, Avrupa'da ise birinci sırada yer almaktadır. 2015 SGK verilerine göre 241.547 iş kazası meydana gelmiş bu kazalardan 1.252 tanesi ölümle sonuçlanmıştır. Tabi ki bu rakamlar SGK'ya bildirimi yapılan kaza rakamlarıdır. Gerçekte olan iş kazası sayıları bu rakamların çok daha üstündedir. Bu kazların %98'lik kısmı işveren ve personellerin ihmallerinden kaynaklanmaktadır. bu kazların %50'si çok kolay önlenebilir kazalardır. Ancak bu yazımızda iş kazalarını nasıl önleyeceğimizi değil, bir iş kazası meydana geldiğinde ne yapmamız gerektiği hakkında bilgi verilecektir.

            Öncelikle iş kazasının tanımını yapacak olursak, 5510 sayılı kanunun 13. maddesi birinci fıkrasında sayılan hal ve durumları sonucunda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olay olarak tanımlanmaktadır. Kanunda sayılan hal ve durumlar;

a) Sigortalının işyerinde bulunması esnasında,

b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,

kaza olayının meydana gelmesi halinde iş kazası sayılmaktadır.

 

                Başımıza yukarıdaki şartları içeren bir iş kazası geldiğini düşünürsek, kazadan sonra yapılması gerekenleri kısaca açıklayalım. Öncelikle kaza yaralanmalı bir kaza ise hemen acil yardım ekiplerine haber verilmeli ve yaralanan kişiye sağlık hizmeti sunulmalıdır. Gerekiyor ise hastaneye götürülmelidir. Yaşanan kazanın hastanede kayıtlara iş kazası olarak geçirilmesi sağlanmalıdır. Hastane, düzenlemiş olduğu kaza ile ilgili raporları 10 iş günü içerisinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür.  Kaza geçiren kişi bizsek işyerine bir zarar ya da ceza gelir mi, patronum beni kovar mı gibi düşüncelere kesinlikle kapılmayıp yaşanan kazayı doğru bir şekilde hastanede kayıt altına alınmasını sağlamalıyız. İşverensek, yaşanan kazanın hastanedeki yetkililere düzgün ve doğru bir biçimde aktarılması sağlanmalıdır. Kesinlikle yalan beyanda bulunulmamalıdır.

            İşveren yaşanan kazayı kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirimler elektronik ortamda yapılmaktadır. Eğer 3 iş günü içerisinde bildirim yapılmaz ise işyeri idari para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca işveren, 3 iş günü içinde bildirimde bulunmadığı takdirde, bildirim yapıldığı tarihe kadar SGK tarafından çalışana ödenen iş göremezlik ücreti de işverenden tahsil edilir. Bu durum Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde belirtilmiştir.  İşyerinde yaşanan her türlü iş kazasının sağlık raporu olsun ya da olmasın SGK'ya bildirimi yapılmalıdır.

            İşverenler ya da işyeri yöneticileri bu raporları dikkatli takip etmelidirler. Çünkü bazen işçi hastaneye kendisi gitmekte ve iş kazası raporu almaktadır. Çalışan bu rapordan, işyerini haberdar etmez ise işyeri gerekli zamanda SGK'ya bildirim yapamayacağından, işyeri para cezaları ile karşılaşacaktır. Bu nedenle personel takibine ve yönetimine dikkat edilmelidir.

            İşveren kazadan sonra kaza kayıt tutanağı hazırlamalıdır. Bu tutanak olayın nasıl olduğunu açıkça anlatmalı, kazanın oluş şekli ile ilgili detaylı bilgi, kroki, fotoğraf ve görgü şahitlerinin ifadelerini içermelidir. Yaşanan kazadan sonra eğer işyeri iş sağlığı ve güvenliği hizmeti alıyor ise iş güvenliği uzmanına ve işyeri hekimine kazayı haber vermelidir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gerekli kaza kayıt tutanaklarını işveren için düzenleyebilir ve işverenin onayına sunar. Kaza kayıtlarını hazırlamak ya da hazırlatmak ve bu kayıtları saklamak işverenin yükümlülüğüdür. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi yaşanan kazanın nedenlerini araştırır ve buna bağlı olarak düzeltici ve önleyici faaliyetlerin neler olduğunu belirler. Bu faaliyetlerin uygulanması için işverenin onayına sunar. Kaza geçiren kişi ya da kişilere tekrardan eğitim verilir.

                İşverenler, iş kazası geçiren personelin her türlü sağlık harcamasını karşılamak durumundadır. Ancak iş kazası nedeniyle fatura karşılığı yapılan harcamalar Sosyal Güvenlik Kurumundan tahsil edilebilir. Bu durum 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 76. maddesinde belirtilmiştir.

            İş kazası nedeniyle işe devam edemeyen çalışanlar iş göremezlik ödeneği almaya hak kazanırlar. Bu hak tüm detayları ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği Madde 40’ta belirtilmiştir. Çalışanın alacağı ücreti hesaplamak için kullanılan günlük kazanç, son 3 aylık prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi ile hesaplanır. Yani son 3 ayda prime esas kazancı 9 bin TL olan bir kişinin günlük kazancı 100 TL olarak hesaplanacaktır. Yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı tutarında, ayakta tedavilerde ise günlük kazancın 2/3‘ü tutarında ödenek verilmektedir. Yani günlük kazancı 100 TL olan bir kişi yatarak tedavilerde günlük net 50 TL, ayakta tedavilerde ise günlük 66 TL iş göremezlik ödeneği alacaktır.İş kazalarında ücretin tamamı SGK tarafından ödenir ve Ziraat Bankası şubelerinden tahsil edilir.

            İş kazası sonrasında yapılacak işlemleri kısaca özetlersek; işveren kaza geçiren çalışanın en kısa sürede sağlık hizmeti almasını sağlamalıdır. Bu hizmet nedeniyle oluşacak masrafları da işveren karşılamalıdır. Kazanın meydana geldiği günden sonraki 3 iş günü içinde işveren SGK’ya iş kazası bildirimi yapmalıdır. Ayrıca işveren kaza sonrasında bir rapor hazırlamalı ve kazanın oluş şekli ve alınan önlemleri kayıt etmelidir. Kaza geçiren çalışanın iş göremezlik ödemeleri ise SGK tarafından yapılacaktır.

            İşverenin çalışana karşı hem insani hem de kanuni sorumluluklarını yerine getirmesi için iş kazası sırasında ve sonrasında yukarıdaki hususlara önem verilmelidir.

 

                                                                                                                       Onur YALÇIN

                                                                                                                   İş Güvenliği Uzmanı